Nijerya’da 131 milyar nairalık sayım cihazı alımı belgesiz çıktı

Dosyanın ayrıntıları

Nijerya Ulusal Nüfus Komisyonu (NPC), 800 bin el tipi sayım cihazının bedelini ödedi ama cihazların geldiğini denetçilere gösteremedi. Bu tespit, Federal Başdenetçi’nin 2024 Yılı Mevzuata Aykırılık Raporu’nda yer alıyor; konuyu ilk kez Premium Times 8 Ekim 2026’da duyurdu. Denetim, komisyonun 1 Ocak–31 Aralık 2023 dönemine ait hesaplarını kapsıyor. Bu dönem, 29 Nisan 2023’te ertelenen ulusal nüfus sayımının yılı.

Premium Times, komisyonda sorgulanan sözleşme ve ödemelerin toplamını 245 milyar nairanın üzerinde hesaplıyor. The Ledgers, Başdenetçi’nin internet sitesinde ikinci cilt olarak yayımlanan raporun NPC bölümünü okudu. Bulguların birkaçı aynı cihaz sözleşmelerine ilişkin; bu nedenle tutarlar kısmen örtüşüyor ve ayrı ayrı zarar olarak okunmamalı.

760 bin cihaz, ambar kaydı yok

Rapora göre komisyon, 1 Aralık 2022 ile 2 Mayıs 2023 arasında adı verilmeyen altı yükleniciye, 800 bin kişisel dijital asistan (PDA) ve aksesuarı için toplam 131,56 milyar nairalık sözleşme verdi. Komisyon bunlardan 760 binini teslim aldığını söyledi. Denetçiler ise ambar giriş fişi, irsaliye, sevk belgesi ya da muayene raporu bulamadı; komisyon teslimatı “resmî olmayan kâğıtlara düşülmüş el yazısı notlarla” kanıtlamaya çalıştı. Denetim ekibinin depo ve dağıtım noktalarını yerinde incelemesine izin verilmedi.

Rapor ayrıca komisyonun, Federal Yürütme Konseyi’nin 320 bin cihaz için onayladığı bölgesel dağıtım planının dışına çıkarak Lagos’a 33.304 cihaz fazladan gönderdiğini belirtiyor.

Kurumun onayladığından yüksek fiyatlar

Denetçilere göre komisyon üç sözleşmede Kamu İhale Bürosu’nun (BPP) onayladığı koşullardan saptı. 7,36 milyar nairaya onaylanan 80 bin Gisen tabletlik sipariş, başka bir markanın cihazları için 7,85 milyar nairalık sözleşmeye dönüştü. 6,40 milyar nairaya onaylanan 70 bin adetlik sözleşme, 6,86 milyar nairaya özellikleri belirtilmemiş cihazlara çevrildi. 50 bin adetlik üçüncü sözleşme ise yükseltilen birim fiyatlarla 496,7 milyon naira arttı. Rapor toplam şişirmeyi 1,447 milyar naira olarak hesaplıyor.

Denetçiler, tek bir şirketin yabancı içerik payı kapsamında 480 bin cihaz için 85,27 milyar naira, yerli içerik payı kapsamında da 80 bin cihaz için ayrıca 11,57 milyar naira aldığını tespit etti. Bu, BPP’nin 15 Kasım 2022 tarihli usul raporuna aykırıydı.

Ertelemeden sonra ödenen abonelik

4,429 milyar nairalık mobil cihaz yönetimi sözleşmesi 19 Nisan 2023’te verildi. Bedelin tamamı, sayımın ertelenmesinden yaklaşık üç hafta sonra, 15 Mayıs 2023’te ödendi; süreli abonelikler sayımda hiç kullanılmadan sona erdi. Komisyonun genel müdürü denetçilere aboneliklerin “olağan resmî faaliyetlerde” kullanıldığını söyledi; rapora göre bunu doğrulayan bir kanıt sunulmadı.

İki bilgi teknolojisi sözleşmesi de sorgulandı: Biri, sayım bilişim sistemleri ve Kaduna’da onaylı keşif özeti olmadan inşa edilen bir felaket kurtarma merkezi için 6,23 milyar naira; diğeri, rapora göre gerekli mesleki kayıtları bulunmayan ve yalnızca şartlı avans teminatı sunan bir firmaya verilen 4,73 milyar naira.

Tarafların yanıtları

Rapor, NPC’ye ilişkin her bulguda yönetimin yanıtını “Yanıt yok” olarak kaydediyor ve önerileri uygulanana kadar bulguların geçerli olduğunu vurguluyor. Premium Times da komisyonun sorulara yanıt vermediğini aktarıyor. Gazeteye göre denetlenen dönemde komisyonun başında Osifo Tellson Ojogun vardı; görev süresi Temmuz 2026’da sona erdi. Başdenetçi, genel müdürün söz konusu tutarların hesabını Ulusal Meclis’in Kamu Hesapları Komisyonları’na vermesini, paraların geri alınıp Hazine’ye yatırılmasını, aksi hâlde Mali Yönetmelik’teki yaptırımların uygulanmasını istiyor.

Yanıtsız kalan sorular

Komisyonun teslim aldığını söylediği 760 bin cihaz nerede ve teslimat kayıtları bugün sunulabilir mi? Raporda adı geçmeyen altı yüklenici kim? Kamu Hesapları Komisyonları bulguları ele alacak mı, paranın bir kısmı geri alınabilecek mi?

Bunlar cezai tespitler değil, denetim bulgularıdır. Mali ve ihale kurallarının ihlalini ve belge eksikliklerini anlatırlar; hırsızlık ya da dolandırıcılık olduğunu kanıtlamazlar. Bu bulgularla bağlantılı olarak kimse suçlanmadı. Komisyon rapora kamuoyu önünde yanıt vermedi.

Bu metnin dayandığı yayınlar: Premium Times · 8 Ekim 2026; Nijerya Federal Başdenetçilik Ofisi · 2024 Yılı Mevzuata Aykırılık Raporu, 2. cilt (Ulusal Nüfus Komisyonu bölümü).