ICBC’nin Londra dosyaları: Angola ve Sierra Leone’de riskli krediler

Dosyanın ayrıntıları

Çoğunluk hissesi Çin Maliye Bakanlığı ve diğer devlet kurumlarına ait olan Çin Sanayi ve Ticaret Bankası’nın (ICBC) Londra şubesi, kendi uyum ekiplerinin yüksek riskli olarak işaretlediği müşterilerle çalışmayı defalarca sürdürdü ya da bu tür müşterileri kabul etti. Bu bulgu, Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu’nun (ICIJ) 23 medya ortağıyla birlikte 14 Eylül 2026’da yayımladığı “China Capital” soruşturmasına ait.

ICIJ’nin haberi, şubeye ve aynı adresteki bir yan kuruluşa ait, 2005-2024 dönemini kapsayan İngilizce ve Çince 4,8 milyon iç belgeye dayanıyor. Belgeler arasında 2010-2024 arasında yaklaşık 30 ülkedeki borçlularla imzalanmış 200’e yakın kredi sözleşmesi var. ICIJ’ye göre Pekin zaman zaman Londra’daki yetkililerden Kuşak ve Yol Girişimi’yle bağlantılı hedefleri gözetmelerini istedi; bazı kredi formlarında “Çin gerekçesi” başlıklı bir bölüm bulunuyordu.

Angola: Luanda Leaks’ten sonra da süren krediler

ICIJ’ye göre ICBC Londra, bankanın genel merkezinin Angola devlet petrol şirketi Sonangol’e 2,5 milyar doları aşan kredi vermesine aracılık etti. Şirket o dönemde eski Devlet Başkanı José Eduardo dos Santos’un yakınlarının kontrolündeydi. İlişki, ICIJ’nin dos Santos’un kızı Isabel dos Santos’un iş imparatorluğunu inceleyen 2020 tarihli Luanda Leaks soruşturmasından sonra da devam etti.

2021 tarihli iç yazışmalar, Isabel dos Santos’a yöneltilen eleştirileri “bir ölçüde şovenist çıkarlarla güdülenmiş” olarak niteledi; bir notta Angola’nın Çin’in Kuşak ve Yol ortağı olduğu hatırlatıldı. ICIJ’ye göre Isabel dos Santos daha sonra ABD ve Birleşik Krallık’ın yaptırım listelerine alındı, Angola’da da devleti yaklaşık 219 milyon dolar zarara uğratmakla suçlandı.

Sierra Leone: erken taahhüt edilen liman kredisi

ICBC ve bir başka Çin devlet bankası, 2017 sonunda Freetown’daki Kraliçe II. Elizabeth Rıhtımı’nın genişletilmesi için 659 milyon dolarlık bir krediyi onayladı. Kayıtlara göre Londra şubesi, Pekin’deki genel merkezin talebi üzerine, ICIJ’nin Britanya Virjin Adaları’ndan kontrol edildiğini belirttiği geliştirici şirket National Port Development (SL) Ltd’den gerekli tüm belgeleri almadan krediyi taahhüt etti.

Sonraki incelemelerde, şirketin iki ortağı hakkında “ciddi rüşvet ve yolsuzluk iddiaları” içeren kamuya açık haberler tespit edildi. ICBC parayı kullandırmamaya karar verdi; ancak ICIJ’ye göre, kısmen Sierra Leone hükümetini kızdırmamak için krediyi resmî olarak iptal etmedi.

Yaptırımlar ve siyasi nüfuz sahibi müşteriler için istisnalar

Dosyalar, şubenin başka yüksek riskli müşterilere de kapı araladığını gösteriyor. Şube 2017’de, Oleg Deripaska’nın dolaylı olarak yaklaşık yüzde 13’üne sahip olduğu Rus madencilik grubu Nornickel’e 105 milyon dolar kredi verilmesinde kullanıldı. ABD Hazinesi’nin Nisan 2018’de Deripaska’yı yaptırım listesine almasının ardından bir uyum görevlisi ihlal uyarısı yaptı; ancak yetkililer, Deripaska’nın azınlık hissedarı olduğu gerekçesiyle istisna tanıdı. ICBC 2020’de 21 bankalı bir sendikasyon kredisinin parçası olarak 200 milyon dolar daha taahhüt etti.

ICIJ’ye göre ICBC, Azerbaycan’da Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in kızlarının ortak olduğu Pasha Bank’ı, yolsuzluk uyarılarına rağmen 2017’de müşteri olarak kabul etti. Banka 2021’de ilişkiyi sorgulamaya başladığında, çıkışını 24 milyon dolarlık mevduatın vadesi dolana kadar erteledi.

Tarafların yanıtları

ICIJ’ye göre ICBC tekrarlanan yorum taleplerine yanıt vermedi. Çin hükümeti bir sözcü aracılığıyla “şeffaf olmayan kredi” yönündeki “yanlış anlatıları” reddetti. National Port Development yöneticileri adına yanıt veren Sahr Ngegba iddiaları “asılsız” olarak niteledi; sürecin “Sierra Leone’de gerekli hükümet ve meclis süreçlerinden” geçtiğini ve kredinin yolsuzluk iddiaları nedeniyle iptal edildiğine dair kendilerine resmî bir bildirim yapılmadığını söyledi.

Deripaska suçlamaları reddediyor ve kendisine yönelik yaptırımları siyasi amaçlı olarak niteliyor. Isabel dos Santos da usulsüzlük iddialarını defalarca reddetti. Sonangol, Pasha Bank ve Nornickel ICIJ’ye yanıt vermedi.

Yanıtsız kalan sorular

Bu kararlar alınırken şubenin Birleşik Krallık’taki denetçileri yüksek riskli işlere yönelik iştahını nasıl değerlendirdi? Kullandırılmayan Freetown kredisi ICBC’nin kayıtlarında resmen hâlâ açık mı? Sonangol’e verilen kredilerin ne kadarı bugüne kadar geri ödendi?

Bulgular, The Ledgers’ın görmediği sızdırılmış iç belgelere dayanıyor. İç risk değerlendirmeleri ve uyum uyarıları usulsüzlük tespiti anlamına gelmez; hiçbir mahkeme ICBC’nin ya da burada adı geçen müşterilerin bu işlemlerle bağlantılı olarak hukuka aykırı davrandığına hükmetmedi.

Bu metnin dayandığı yayınlar: ICIJ · China Capital · 14 Eylül 2026; ICBC · 2025 Faaliyet Raporu; ABD Hazinesi · Deripaska yaptırım kararı · 6 Nisan 2018.